Zasady podwieszania marionetki niciowej z wykorzystaniem krzyżaka poziomego

Informacje podstawowe:

1) Przy podwieszaniu marionetek krótkoniciowych krzyżak powinien zostać ustawiony na takiej wysokości, by  ręka go trzymająca tworzyła kąt prosty w zgięciu łokcia w momencie, gdy marionetka pod niego podwieszana stoi na wyprostowanych nogach. To najwygodniejsza pozycja dla animatora i ograniczenie nadwyrężania mięśni przedramienia.

2) W marionetce długoniciwej krzyżak powinien być tak trzymany, by swobodnie mógł wejść pod balustradę mostu konstrukcji marionetkowej w momencie stania lalki, ale też nie za nisko, aby animator mógł bezpiecznie przechylić się przez balustradę i bez przeszkód ułożyć lalkę w pozycji leżącej. Krzyżak w momencie podwieszania lalki nie powinien być także ponad balustradą, gdyż w sytuacji wejścia marionetki na wyższy element scenograficzny zabraknie animatorowi długości własnych rąk, by utrzymać pion lalki.

3) Sama czynność podwieszania marionetki w obu wersjach musi odbywać się przy współpracy dwóch osób. Jedna kontroluje krzyżak i nawiązuje na niego nici, druga zaś przymocowuje owe nici do klubek umieszczonych przy lalce. Gdy podwieszana jest marionetka długoniciowa, osoba mocująca nici do krzyżaka stoi na konstrukcji marionetkowej, tak by kontrolować równocześnie odpowiednią długość nici i położenie krzyżaka względem płaszczyzny.

Podwieszanie marionetki z podziałem na funkcje poszczególnych nici:

1) Bardzo ważną rzeczą w marionetce, bez względu na długość nici, jest odpowiednia kolejność podwieszania formy lalkowej na poszczególnych niciach i odpowiednie ich napięcie.

2) Pierwsze i najważniejsze nici to nici napinające – w poziomym krzyżaku będą to nici barkowe. To one pionizują lalkę i wyznaczają długość pozostałych nici poruszających. Są to dwie niezależne nici, które mocuje się w klubkach – małe metalowe wkręty zakończone kółkiem (każda część ciała lalki powinna być w nie wyposażona), po każdej ze stron barków. Przywiązujemy końce nici do klubka stosując zasadę robienia jednego supełka, następnie podwójnego, ponownie jednego, potem podwójnego i zakańczając ponownie pojedynczym. Jeżeli wykorzystywane są śliskie, syntetyczne nici można je przypalić i rozgrzane dokleić do supełków, tak by wiązanie się nie poluźniło. Następnie oba drugie końce nici, razem, należy przewlec przez środkowy otwór wywiercony w dolnym krzyżaku i poprowadzić do środkowego nacięcia na jego zakończeniu przewlekając nić od góry ku dołowi (rys. 7a). W tej czynności trzeba sprawdzić czy barki lalki są w tej samej linii, równo. To zadanie należy do osoby odpowiedzialnej za lalkę, musi wzrokiem skontrolować poprawną pozycję barków marionetki. Zadaniem osoby odpowiedzialnej za krzyżak będzie ewentualne naciągnięcie lub popuszczenie jednej z nici napinających, tak by uzyskać symetrię w barkach lalki. Dopiero po upewnieniu się, że ten etap wykonano prawidłowo nici prowadzimy dookoła nacięć bocznych robiąc jedno pełne ich okręcenie wokół, a następnie naprzemiennie przewlekany nić od nacięcia środkowego raz do jednego boku, raz do drugiego. W końcowym etapie nić powinna zwisać ze środkowego nacięcia ku dołowi. Tak nawiązujemy wszystkie nici znajdujące się na krzyżaku.

3) Następnym krokiem jest przymocowanie, także dwóch niezależnych, nici do głowy lalki, po jednej z każdej ze stron i po odpowiednim napięciu równoległe nawiązanie ich na belkę od głowy, przymocowaną na stałe do krzyżaka. Będą to już nici poruszające. Zanim przystąpimy do mocowania tych nici na samym krzyżaku, sprawdzamy również czy zamontowane już nici nośne – barkowe nie są skręcone przy wlocie krzyżaka. Rozkręcenie ich zniweluje późniejsze obracanie się lalki wokół własnej osi. Ważna jest tutaj ciągła współpraca i konsultacja obydwu osób podwieszających marionetkę. W tej czynności powinniśmy ponad to zwrócić szczególną uwagę na to, by nici od głowy były odpowiednio  naciągnięte (mają lekko sprężynować), tak by marionetka patrzyła na wprost przy równoległym ułożeniu krzyżaka do powierzchni, po której będzie się poruszała. Napięcie tych nici nie może!  być jednak większe niż nici nośnych – barkowych, nośne muszą nadal dźwigać cały ciężar lalki.

4) Przez cały czas podwieszania lalki należy kontrolować krzyżak, tak by nie odchylał/przechylał się w którąś ze stron od poziomu płaszczyzny podłoża. To zniweluje ewentualne błędy przy jednakowym napinaniu wszystkich nici marionetki. Po podwieszeniu barków i głowy, lalka powinna stać prosto i nie obracać się w żadną ze stron. Jest to sygnał, że przymocowane do tej pory nici stabilizują ją poprzez prawidłowe napięcie i rozłożenie.

5) Teraz należy przejść do nici kolejnych, poruszających, tym razem tzw. przelotowych (rys. 7b), czyli zawiązać nić przy jednej dłoni i przeprowadzić tę nić przez specjalną przelotkę (dwie klubki zamontowane na przedzie krzyżaka – rys. 7a) do drugiej dłoni. To umożliwi podczas animacji jednoczesne poruszanie obiema rękami. Dłonie lalki po podwieszeniu, w pozycji spoczynku, powinny być lekko uniesione do góry, tak jak w pozycji przygotowawczej w figurach baletowych.

6) Drugą nić poruszającą – przelotową montuje się do łokci lalki (rys. 7b). Najpierw należy, analogicznie jak przy dłoniach, przywiązać nić do jednego z łokci, następnie przepuścić ją przez oczko w drucie przymocowanym do krzyżaka i przywiązać do drugiego łokcia. W przypadku marionetki krótkoniciowej nić ta może być luźniejsza, bez wyraźnego napięcia, ponieważ mała odległość od krzyżaka do lalki, przy sprężystym napięciu tejże nici łokciowej poprzez odchylenie drutu z przelotką do tyłu podczas animacji, może spowodować zbyt duże odchylanie łokci formy. Jest to wyjątek, w marionetkach długoniciwych ta zasada nie obowiązuje.

7) Następnym etapem będzie podwieszenie nóg lalki. I tu kolejna ważna uwaga: nad  krzyżakiem głównym przymocowany jest, za pomocą dwóch krótkich sznurków, drugi  równoległy krzyżak (rys. 7a) z zamontowanym jedynie zaczepem, w którym znajduje się mobilna belka od nóg. Aby dobrze podwiesić nogi marionetki należy chwycić jedynie za ten górny, równoległy krzyżak i po przywiązaniu dwóch niezależnych nici do klubek u każdej z nóg poprowadzić nici do środkowych, zewnętrznych nacięć w zapiętej belce i nawiązać je po obu jej stronach. Cenną wskazówką myślę jest też to, aby w momencie napinania i nawiązywania nici na belkę, osoba stojąca na ziemi odpowiedzialna za przywiązywanie nici do lalki, trzymała stopy marionetki przyciśnięte do podłoża, a osoba nawiązująca daną nić na krzyżak, z całej siły ciągnęła go ku górze. Tak uzyska się mocno i równo napięte nici. Drugim, dobrym i łatwiejszym sposobem jest lekkie uniesienie całej lalki do góry i w momencie napinania każdej z nóg kontrolowanie czy jednocześnie nić jest napięta i nie zgina kolana w podwieszanej nodze. Cały czas kontrolujemy też przy tej czynności poziome, równoległe ułożenie mobilnej belki względem podłoża. Wpłynie to później na równomierne unoszenie obu końców belki przy poruszaniu nogami marionetki.

8) Gdy nogi są już podwieszone ponownie należy chwycić za dolny krzyżak z pozostałymi nićmi i przywiązać ostatnią nić poruszającą – grzbietową, mocowaną przy kości ogonowej lalki. Nić tę prowadzi się następnie do nacięć na samym końcu krzyżaka, tam gdzie wcześniej nawiązane zostały nici barkowe.

10) Koniecznym jest pamiętać, aby zostawić trochę nici luźno zwisających z krzyżaka (ok. 10 – 15 cm). To pozwoli w momencie zerwania się którejś z nich ponownie podwiesić marionetkę, właśnie dzięki temu zapasowi. Nici najczęściej przerywają się przy klubkach lalki. Wystarczy wtedy odwiązać z krzyżaka zerwaną nić z pozostawionym zapasem i ponownie przywiązać ją do klubki w marionetce.

11) W przypadku przerwania się nici przelotowej, trzeba niestety użyć nowej nici, tu nie ma możliwości skrócenia już tej istniejącej i zerwanej, zatracona zostanie bowiem proporcja w długości.

Zawsze należy zachować kolejność mocowanych nici i pamiętać jak prawidłowo wykonać te czynności. Ma to ogromne znaczenie w późniejszej pracy samej marionetki. Precyzyjne podwieszenie lalki jest jak precyzyjne nastrojenie instrumentu muzycznego – tylko wtedy będzie grał czysto wszystkie nuty.