Program studiów na kierunku współczesnej sztuki lalkarskiej w HfS Ernst Busch w Berlinie
Program studiów w Berlinie trwa cztery lata i kończy się uzyskaniem dyplomu. Podzielony jest na 5 semestrów studiów podstawowych oraz 3 semestry studiów zaawansowanych. Rytm pierwszych czterech semestrów jest w dużej mierze wyznaczany przez sześciotygodniowe seminaria, w trakcie których — po opanowaniu podstaw aktorstwa i animacji — w małych grupach (trzy–cztery osoby) badane są różne typy lalek oraz techniki gry maską. Poprzedzają je tzw. „kreacje” — pierwsze, krótkie formy teatralne przygotowywane samodzielnie przez studentów.
Zajęcia towarzyszące obejmują pracę nad głosem, muzykę, akrobatykę, ruch i pantomimę, teorię oraz pracę z wierszem. Organizowane są również seminaria blokowe z zakresu szermierki, tańca, teorii projektowania, historii sztuki, wprowadzenia do mediów cyfrowych, teorii teatru lalek, a także — jako najnowszy element programu — zarządzania kulturą.
Studia podstawowe są intensywnym okresem — a plan zajęć jest odpowiednio napięty — w którym nacisk kładzie się na pracę nad własnymi podstawami. Bez uważnego rozpoznania własnego etapu rozwoju oraz technicznych aspektów środków wyrazu możliwe byłoby tworzenie oryginalnych prac artystycznych, ale nie zbudowanie solidnego fundamentu. Celem jest przygotowanie studentów do samodzielnej pracy nad własnymi środkami wyrazu.
W 5. semestrze, bezpośrednio po studiach scenicznych (scene studies), które umożliwiają wykorzystanie różnorodnych typów lalek oraz (cyfrowych) mediów, studenci rozpoczynają realizację tzw. wolnego projektu przed dyplomowego. Jego celem jest samodzielna praca nad pierwszym krótkim spektaklem teatralnym, obejmująca wszystkie etapy produkcji.
Od prezentacji koncepcji, przez organizację prób i etapów konstrukcyjnych, po tworzenie zwiastunów wideo, pisanie informacji prasowej oraz finalnie organizację pokazu — tzw. „free plays”, podczas których wszystkie prace przed dyplomowe prezentowane są publiczności. Umiejętność komunikowania własnych pomysłów oraz informowania o swojej pracy stanowi kluczowy element przyszłej działalności lalkarza. Wraz z rozwojem programu studiów zagadnienia te zyskiwały na znaczeniu — wielu absolwentów z powodzeniem realizuje się dziś jako niezależni artyści.
Na studiach zaawansowanych, które dają większą swobodę w realizacji własnych projektów, uczelnia wspiera próby wypracowania indywidualnej postawy artystycznej. Ścieżki studentów są tak różnorodne, jak ich osobowości, a uczelnia stara się wspierać każdego w jego indywidualnym rozwoju. Pomaga w tym rozbudowana sieć kontaktów, umożliwiająca prezentację prac studentów na festiwalach krajowych i międzynarodowych oraz realizację współprac.
Studia kończą się dyplomową produkcją zespołową (często realizowaną we współpracy z festiwalem lub teatrem), pisemną pracą dyplomową oraz indywidualnym projektem dyplomowym. Dzięki sieci partnerów możliwe jest również odbycie ostatniego roku studiów w studiu jednego z teatrów partnerskich.
Studenci korzystają z możliwości oferowanych przez sieć Theatre of Things na obszarze niemieckojęzycznym i coraz częściej także poza nim. Jednocześnie, jako kierunek funkcjonujący w ramach uczelni artystycznej, postrzegamy jako zadanie kulturowe i społeczno-polityczne współtworzenie tej sieci oraz jej wzmacnianie poprzez współpracę z teatrami i muzeami. Specjalna publikacja — „network booklet” — gromadzi teatry, przestrzenie, festiwale i kolektywy, z którymi Wydział Sztuk Performative HfS Ernst Busch utrzymuje kontakty.
Od jubileuszu kierunku prowadzone są także prace nad projektem „Memory of the Scene” — próbą uchwycenia pamięci o dawnych działaniach twórczych w ramach Theatre of Things oraz dokumentowania współczesności za pomocą nagrań audio.
W ramach programu funkcjonują pracownie, w których — pod okiem specjalistów — można projektować, badać i realizować własne projekty. Warsztaty stworzone dla potrzeb kierunku są jednocześnie dostępne dla studentów do realizacji ich indywidualnych prac. Przykładem jest stosunkowo nowa „pracownia” — Laboratorium Cyfrowości, które współuczestniczyło m.in. w projekcie „Alter Ego Pirate Copy” grupy Rimini Protokoll w Dreźnie. Laboratorium to było otwarte dla całej uczelni i zakorzenione w strukturze wydziału. Badano w nim media cyfrowe jako nowe tworzywo dla Theatre of Things, a powstałe prace trafiały następnie do studiów scenicznych lub innych realizacji teatralnych. Laboratorium stanowiło również jeden z punktów styku kierunku współczesnej sztuki lalkarskiej z programem magisterskim „Play and Object”.
Dążymy do zwiększania widoczności naszego obszaru. Stosunkowo nowy format „Fundusführungen” (zwiedzania magazynu lalek i obiektów) udostępnia publiczności dorobek 50 lat badań i dydaktyki, spotykając się z bardzo pozytywnym odbiorem. Staramy się także przybliżać młodym ludziom Theatre of Things, m.in. poprzez współpracę i wymianę z klasą partnerską z jednej z berlińskich szkół.
Osobom zainteresowanym pogłębieniem wiedzy polecamy podcast „HÄNDE HOCH – Menschen hinter Puppen” („RĘCE W GÓRĘ – ludzie stojący za lalkami”), który prezentuje zróżnicowane spojrzenia na twórców i grupy działające w niemieckim środowisku lalkarskim. Podcast został wsparty przez sojusz KompleXX Figurentheater.
Na koniec warto podkreślić, że wymiana i współpraca z innymi uczelniami artystycznymi stanowią integralną część dydaktyki i życia akademickiego. Z jednej strony, dwuletni projekt „Puppet Partners International”, finansowany w ramach programu Freiraum Fundacji na rzecz Innowacji w Szkolnictwie Wyższym, rozwija międzynarodową sieć kontaktów Wydziału Współczesnej Sztuki Lalkarskiej HfS Ernst Busch poprzez projekty i współpracę z uczelniami europejskimi.
Z drugiej strony, wydział uczestniczy w licznych partnerstwach: z UdK Berlin i kierunkiem „Scenic Writing” w ramach współpracy „Puppen & Stifte” („Lalki & Pióra”); poprzez wspólną produkcję z francuskim ESNAM; poprzez goszczenie studentów ze Stuttgartu; a także poprzez projekty realizowane wspólnie z HfBK Dresden, Accademia Teatro Dimitri w Ticino, AST we Wrocławiu i wieloma innymi instytucjami.
Jörg Lehmann i Franziska Rattay
Dowiedz się więcej na: https://www.hfs-berlin.de/en/
